Kanar - nie policjant!

Właśnie przeczytałem, że od 1 marca kontrolerzy biletów w komunikacji zbiorowej będą mogli „w razie niezapłacenia należności i nieokazania dokumentu – ująć podróżnego i niezwłocznie oddać go w ręce Policji lub innych organów porządkowych, które mają zgodnie z przepisami prawo zatrzymania podróżnego i podjęcia czynności zmierzających do ustalenia jego tożsamości”. To nowe uprawnienie tzw. „kanarów” wydaje się być nawet logicznym. Na pierwszy rzut oka.

Nie płaci ktoś za przejazd, nie chce okazać dokumentu np. uprawniającego do zniżki, wówczas kontroler „ujmuje” podróżnego i „niezwłocznie oddaje” w ręce policjanta lub strażnika miejskiego. Tak wygląda teoria, która w jakiejś części przypadków sprawdzi się, bo gapowicz zostanie ujęty i ukarany. Ale praktyka już dziś, gdy „kanary” nie mają jeszcze tych nadzwyczajnych uprawnień, każe podchodzić sceptycznie do takich zmian w prawie.

Oto film z „akcji” kontrolerów (z prywatnej firmy wy najętej przez tamtejszy ZTM) we Wrzeszczu:

Jak się okazało później, osoba kontrolowana miała bilet. Strach pomyśleć, co ci kontrolerzy zrobiliby z prawdziwym gapowiczem.

Kolejny film pokazuje „ujęcie” gapowicza, na szczęście nie u nas. Jeszcze.

Kontroler biletów to nie policjant czy nawet strażnik miejski! Często to pracownik prywatnej firmy, któremu państwo daje dziś nadzwyczajne uprawnienia. Taki kontroler nie przechodzi specjalistycznego szkolenia (choć jakiś skrócony kurs zapewne tak) i nie są badane u niego predyspozycje psychologiczne do zatrzymywania ludzi. Kontrolerem może być praktycznie każdy. A nie każdy powinien mieć prawo „ujęcia” drugiej osoby. Bo takie ujecie może prowadzić do sytuacji niebezpiecznych, zbędnych szarpanin i bójek. Może przyczyniać się do zagrożenia zdrowia i życia: kontrolera, gapowicza, osób postronnych. Bo nie chodzi już tylko o to, że gapowicz dostanie w przysłowiowy dziób od nadgorliwego kanara. To samo może zadziałać w drugą stronę. To kontroler, wykonując uczciwe swoje obowiązki (a więc „ujmując” gapowicza), może stać się ofiarą.

Od pilnowania porządku w miejscach publicznych powinny być wyłącznie służby państwowe i samorządowe, czyli policja i straż miejska. Władz publiczna nie może pozbywać się tego obowiązku.

Jak zatem walczyć skutecznie z plagą gapowiczów (ponoć aż 5 procent pasażerów w Warszawie)?

Jako osoba płacą za przejazdy komunikacja zbiorową w Warszawie (aktualnie bilet 90-dniowy imienny zakodowany na spersonalizowanej karcie miejskiej) dobrze rozumiem potrzebę łapania gapowiczów. Gapowicze okradają nas wszystkich. Jednak są inne, skuteczniejsze metody zwalczania tego procederu. Weźmy choćby dwa pomysły, powszechnie stosowane w wielu miastach Europy Zachodniej:

• Wsiadanie do autobusu lub tramwaju przednimi drzwiami i okazywanie przy wsiadaniu ważnego biletu kierowcy. Przeciwnicy takiego rozwiązania zakrzykną zaraz, że to przedłużałoby postoje na przystankach. W Paryżu jakoś nie przedłuża. Może mają inne czasomierze?

• Ubranie kontrolerów w mundury (jednolite stroje) tak, aby byli widoczni z daleka. Nic nie działa lepiej jak prewencja. Widząc kanara, świadomy gapowicz nie wsiądzie do pojazdu. Ktoś powie, że wsiądzie do kolejnego. Jeśli kontrolerów (umundurowanych, ale też sprzedających bilety – patrz pkt 3) będzie więcej, to nie wsiądzie. Warto obejrzeć przykład wrocławski:

• Zwiększenie dostępności biletów. Dziś wiele osób jedzie bez biletu, ale są nieumyślnymi gapowiczami, bo z różnych powodów nie mogli kupić biletu, choć chcieli to uczynić. Sytuacja jest dziś lepsza niż jeszcze 2-3 lata temu, ale wciąż bywają kłopot z kupnem biletów. Koniecznie musi być możliwość kupienia biletu u kierowcy (dziś kierowca ma prawo odmówić sprzedania  biletu – bo się skończyły, bo nie ma reszty, bo jest spóźniony, bo wstał lewa nogą) oraz w określonych przypadkach u kontrolera (np. na przystanku czy po podwyższonej cenie w pojeździe). Automaty do biletów na przystankach i w autobusach to za mało (często nie mają wydać reszty, zresztą wciąż nie ma ich wszędzie; poza tym skąd pasażer ma wiedzieć, że w danym autobusie jest akurat działający automat biletowy, a jak go nei ma, a za to jest nadgorliwy kontroler). Również kupno biletów ZTM za pośrednictwem telefonu komórkowego nie jest takie proste:  system mPay działa tylko u wybranych operatorów (Orange, Play i Plus), a system SkyCash jest lepszy, choć też nie jest obsługiwany przez wszystkie telefony obecne na naszym rynku.

Czy są jeszcze inne, skuteczne sposoby walki z gapowiczami. Ale takie, które nie wprowadzają większej represyjności, lecz zachęcają (kijem? marchewką?) do kupowania i kasowania biletów w komunikacji zbiorowej?